قالی ایرانی پازیریک، قدیمیترین قالی دنیا
فرشهای ایرانی در مجللترین کاخهای دنیا و اتاقهای ساده و بیتکلف روستایی وجود دارند و زیبایی آنها چشمها را خیره میکند.رودنکو، باستان شناس معروف روس، کهنترین نمونه قالی گرهبافت و پرزدار جهان را در دومین مرحله کاوشهای باستانشناسي خود و به طور كاملا اتفاقي از درون گوری یخ زده در منطقه ی پازیریک در جنوب سیبری كشف كرد و آن را فرش پازیریک نامید.

وقتی از کاوشهایی که در نخستین گور یخ زده انجام شد چیزهای مختلفی چون فرش و لباس بیرون آمد که همه قدمتی بیش از 2500 سال داشتند، نام "پازیریک" که تا آن زمان ناشناخته بود شهره آفاق شد. نتایج آزمایش با کربن رادیواکتیو بر روی این اشیا نشان میداد که این گورها به قرنهای چهارم و پنجم پيش از ميلاد تعلق دارند.
رودنکو در اثبات ایرانی بودن این فرش در کتاب خود به نام مقابر یخزده سيبری: سوارکاران عصرآهن مدفون در پازیریک مینویسد: در طرح پازیریک صفهای منظم مردان و چارپایان که همگی به فاصله ای معین از پی یکدیگر میآیند به روشنی یادآور رسمهای تزیینی هخامنشی و آشوری است.

همچنین شیوه گره زدن دم اسبها و کاکل آنها به رسم ایرانیان است. هم در پیکرکندههای تخت جمشید و هم در فرش پازیریک ستوربانان در سمت چپ اسب گام بر می دارند و دست راست خود را بر پشت گردن اسب نهادهاند. آنچه آشکار و غیرقابل انکار است تصویر گروهی است شبیه نقش برجسته های تخت جمشید در صفهای منظم که همگی به یک فاصلة معین از پی یکدیگر میآیند. نقش گوزن فرش پازیریک از دیگر موارد مهم است. رودنکو یادآور شده است که این گوزنها از تیره گوزن زرد خالدار شاخ پهن و ایرانی است.
بعدها هم پروفسور رومن گیرشمن (ایرانشناس فرانسوی) به هنگام معرفی چندین ظرف سیمین و نیز تصویر چند سنگکنده بر طاق بستان بهمانندگی گوزن مشهور به «گوزن بین النهرینی» و گوزن پهن شاخ ایرانی که بدن خالدارش با همان شاخهای پهناور پوشیده است توجه کرد. وی همچنین به نفوذ هنر هخامنشی بر روی اشیای متعلق به قرون چهارم و سوم پیش از میلاد در قبرهای یخ زده رؤسای قبیلة صحراگردان در پازیریک اشاره کرده و می نویسد: در قسمت مرکزی این فرش یک ردیف ستاره های چهارپر نقش شده که روی اشیای مکشوف در لرستان نیز دیده می شود. نقش حاشیه این فرش کاملا بنابر سنتهای هخامنشی است و دو ردیف گوزنها و سوارهها را نشان می دهد.

فرش پازیریک هم اکنون در موزة آرمیتاژ روسیه نگهداری می شود. در ایران نیز در 1355ش دو نمونه از این فرش در شرکت سهامی فرش ایران بافته شد که موزه فرش ایران یکی از آنها را به معرض نمايش گذارده است. فرش پازیریک نمونه کمیاب و زیبایی از شاهكارهاي هنر فرشبافي ايرانزمين ميباشد، که با تکنیک بسيار بالا بافته شده است.
امیرعباس وفایی.دانشجوی كارشناسي ارشد رشته ی مدیریت جهانگردی و راهنماي گردشگري